{"id":1388,"date":"2012-02-23T00:48:21","date_gmt":"2012-02-22T23:48:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.gazetealmanci.de\/?p=1388"},"modified":"2017-08-19T22:35:23","modified_gmt":"2017-08-19T21:35:23","slug":"inanc-ve-politika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/?p=1388","title":{"rendered":"BELK\u0130 BENDE ORTODOKSUM"},"content":{"rendered":"

Uzun zamandan beri kafam\u0131 kurcalayan bir konu var. T\u00fcrklerin tarihini inceledi\u011fimizde Bir \u00e7ok T\u00fcrk boyunun Hiristiyanl\u0131k Dinini se\u00e7tiklerini biliriz. Hunlular, G\u00f6ko\u011fuzlar, Karamalar, Pe\u00e7enekler, K\u0131rmanlar, Avarlar Bugarlr\u00a0 vb.\"\"<\/a><\/strong><\/p>\n

Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f T\u00fcrk boylar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan \u00f6nce Hiristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7tikleri halde T\u00fcrk olarak ya\u015famaya devam etmi\u015flerdir.<\/strong><\/p>\n

Bu 1924 M\u00fcbadelesinin bir cilvesi nas\u0131l ki, M\u00fcbadele ile T\u00fcrklerin yan\u0131nda Arnavutlar, Makedonlar, Giritli Yunan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 ve di\u011fer halk geldiyse ayn\u0131 \u015fekilde Anadolu’da Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 benimsemi\u015f Karamanl\u0131 T\u00fcrklerde M\u00fcbadelede Yunanistan’a g\u00f6nderilmi\u015ftir..<\/strong><\/p>\n

H\u0131ristiyanl\u0131k ve T\u00fcrkl\u00fck. Yak\u0131n tarihimizde ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu ikisi, birbirine o kadar uzak mefhumlar olarak alg\u0131land\u0131 ki.. Daha “d\u00fcn”e kadar Anadolu’da, asya ve avrupada \u00f6nemli miktarda H\u0131ristiyan T\u00fcrk toplulu\u011funun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131ndan, Anadoluda yerle\u015fik olan karaman o\u011fullar\u0131\u00a0 ve karahanlar ortodoks T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n\u00a0 Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131m\u0131za canla ba\u015fla kat\u0131ld\u0131klar\u0131ndan ve sonras\u0131nda ba\u015flar\u0131na gelenlerden bug\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019sinde ka\u00e7 ki\u015finin haberi var? \u00d6yle bir bilmeceki T\u00fcrk denince akla M\u00fcsl\u00fcmanl\u011f\u0131 getirenleri \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k la izliyorum. Ayn\u0131 dili konu\u015ftu\u011fumuz ayn\u0131 \u00f6rf adetlere sahip oldu\u011fumuz Yahudi Hazarlar\u0131 ortodoks O\u011fuzlar\u0131, Karaman o\u011fullar\u0131n\u0131, Bugar, Karahanl\u0131lar,\u00a0 Koca bir imparatorluk kurmu\u015f Avarlar\u0131\u00a0 hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fczde as\u0131l inan\u00e7lar\u0131ndan vaz ge\u00e7meden daha hala G\u00f6k tanr\u0131ya inanan T\u00fcrkleri nereye koyaca\u011f\u0131z. Yokmu sayaca\u011f\u0131z ayn\u0131 dili konu\u015ftu\u011fumuz ayn\u0131 \u00f6rf ve adetleri payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u00a0 \u00fclk\u00fcda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131. Karaman o\u011fullar\u0131 M\u00d6 Anadoluya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f Ortodoks inanc\u0131nda birle\u015fmi\u015f bu u\u011furda can vermi\u015f \u00fclk\u00fcda\u015flar\u0131m\u0131zdan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fillerdi.
\n<\/strong><\/p>\n

Onlar, Anadolu’nun de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olarak kendi hallerinde ya\u015farken, Bat\u0131l\u0131lar Devleti Aliye Osman’\u0131 par\u00e7alay\u0131p yutma planlar\u0131n\u0131 uygulamaya koymu\u015ftu ve mutlaka Bat\u0131l\u0131lar\u0131n dikkatini \u00e7ekmi\u015fti bu topluluk. Onlara Devleti Aliye Osman’a\u00a0 kar\u015f\u0131 m\u00fccadele teklifi g\u00f6t\u00fcrmekte gecikmedi Yunanl\u0131lar. Fakat Anadolu’nun H\u0131ristiyan T\u00fcrkleri, hem de g\u00f6rkemli bir kongreyle, Kurtulu\u015f M\u00fccadelesinin yan\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 beyan ettiler ve her T\u00fcrk gibi \u0130stiklal Sava\u015f\u0131nda \u00fczerlerine d\u00fc\u015feni fazlas\u0131yla ifa ettiler. Sonra m\u0131? \u0130n\u00f6n\u00fc, Lozan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde T\u00fcrk H\u0131ristiyanlar\u0131n da m\u00fcbadeleye tabi tutulmas\u0131 karar\u0131na imza att\u0131 ve zorla trenlere bindirildiler.<\/strong><\/p>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fmayla, \u00e7o\u011fumuzun belki hi\u00e7 bilmedi\u011fi hazin ve ibretlik konuyu bir nebze olsun g\u00fcn\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131karmak istedik. \u0130slamiyeti tan\u0131y\u0131ncaya kadar totemcilik, animizm(canl\u0131c\u0131l\u0131k), \u015eamanizm, Budizm, manheizm gibi Asya k\u00f6kenli (Asyatik) dinler aras\u0131nda bocalayan T\u00fcrkler, G\u00f6k Tingri ye olan nan\u00e7lar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc ilahi dinlerin gelmesiyle birlikte bu dinlerin en b\u00fcy\u00fck koruyucu, savunucu ve yay\u0131c\u0131lar\u0131 oldular. Sosyolog Dr. Dursun Ayan’a g\u00f6re bug\u00fcn bile edebiyat\u0131m\u0131zda izleri olan T\u00fcrkler’deki “G\u00f6k Tanr\u0131” inanc\u0131 onlar\u0131 ilahi dinlere daha yatk\u0131n k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. G\u00f6\u00e7eden T\u00fcrklerin ilk \u00f6nce Musevili\u011fi ( Hazarlar) ”13. Kabile” ( Das 13 Stam Hazaren. ) Arthur K\u00f6stler.\u00a0 H\u0131ristiyanl\u0131kla ve daha sonra \u0130slam’la tan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 Harizmilere ait belgelerden anl\u0131yoruz. <\/strong>Karaman y\u00f6resinde bulunan “Binbir kilise” bu b\u00f6lgenin 1922 y\u0131l\u0131na kadar T\u00fcrk H\u0131ristiyanlar i\u00e7in yurt edinildi\u011fini ortaya koyuyor.<\/strong><\/p>\n

Konya, Ni\u011fde, Nev\u015fehir, Kayseri, Ankara civarlar\u0131 H\u0131ristiyan Karaman T\u00fcrklerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerler. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u0130stanbul, \u0130zmir ve Trabzon’da varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc biliniyor. \u0130simleri T\u00fcrk olan ve T\u00fcrk\u00e7e H\u0131ristiyan tap\u0131n\u0131\u015f g\u00f6steren, T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan, Grek ” Kiril” harflerini kullanarak T\u00fcrk\u00e7e dini ve edebi eserler verip yay\u0131n yapan ancak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 de\u011fi\u015fime tabi tutularak Anadolu’dan g\u00f6\u00e7 ettirilen H\u0131ristiyanlard\u0131 bunlar.\"\"<\/a><\/strong><\/p>\n

“Kavimler Kap\u0131s\u0131-1” kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Hale Soys\u00fc, 1924 y\u0131l\u0131na kadar Aksaray, Ihlara Vadisi, \u00dcrg\u00fcp, G\u00f6reme, Derinkuyu, Ak\u015fehir, Ere\u011fli, Ermenek, \u0130\u00e7el, Antalya ve Fethiye’de H\u0131ristiyan Karaman T\u00fcrklerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Evliya \u00c7elebi, Seyahatname’sinde, “Alanya-kadim eyyam\u0131ndan beru Urum (Rum) keferesi bir mahallededir… Amma Urum lisan\u0131 bilmeyub, bat\u0131l T\u00fcrk lisan\u0131 bilirler. Ve Antalya, d\u00f6rd\u00fc Urum keferesi mahallesidir. Amma keferesi asla Urumca bilmezler, Bat\u0131l T\u00fcrk\u00e7e lisan \u00fczere kelamet ederler” diyerek b\u00f6lgedeki H\u0131ristiyan az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrk k\u00f6kenli oldu\u011funun ve dillerinin de bozulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. H\u0131ristiyan T\u00fcrkler i\u00e7inde Karamanl\u0131lar\u0131n yeri ayr\u0131 bir \u00f6neme sahip. Tek kelime Rumca bilmeyen ve ibadetlerini T\u00fcrk\u00e7e yap\u0131p, yaz\u0131 dilinde Grek Kril alfabesini kullanan Karamanl\u0131lar\u0131n T\u00fcrk soyundan geldiklerini hemen hemen t\u00fcm tarih\u00e7iler kabul ediyor. H\u0131ristiyan T\u00fcrklerin kendi durumlar\u0131n\u0131 anlatmak i\u00e7in yakt\u0131klar\u0131 bir a\u011f\u0131t onlar\u0131 b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle anlatmaya yetiyor:<\/strong><\/p>\n

“Ger\u00e7i Rum isek de Rumca bilmez T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6yleriz Ne T\u00fcrk\u00e7e yazar okuruz, ne de Rumca s\u00f6yleriz \u00d6yle bir mahludi hadd\u0131 tarikat\u0131m\u0131z vard\u0131r Hurufumuz (harflerimiz) Yunanice, T\u00fcrk\u00e7e meram eyleriz”<\/strong><\/p>\n

Baz\u0131 Yunan tarih\u00e7iler hari\u00e7 H\u0131ristiyan T\u00fcrkler tarih boyunca Rumlarla yani Helen-Grek-\u0130yon k\u00f6kenli insanlarla hep kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Oysa Rumluk, bir \u0131rk veya ulus ad\u0131 olmay\u0131p bir imparatorlu\u011fun ad\u0131yd\u0131. Bu konular\u0131 1932’lerde yeniden g\u00fcndeme getiren Abd\u00fclkadir Baykurt Cami de \u0130stanbullular\u0131n “Karamanl\u0131 Rum” diye \u00f6zel bir ayr\u0131ma tabi tuttuklar\u0131 Karaman y\u00f6resindeki H\u0131ristiyanlar\u0131n; Yunancay\u0131 hi\u00e7 bilmedi\u011fini, M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrklerden daha temiz bir T\u00fcrk\u00e7e konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 vurguluyor. 1922-1923 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 16 say\u0131 yay\u0131nlanan “Anadolu’da Ortodoksluk Sadas\u0131” adl\u0131 gazete, Karamanl\u0131lar\u0131n H\u0131ristiyan T\u00fcrkler oldu\u011funu \u0131srarla savunuyor. Prof. Dr. J. Eckmann’a g\u00f6re Karamanl\u0131lar, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 benimsemi\u015f Sel\u00e7uklu T\u00fcrklerinden ba\u015fkas\u0131 de\u011fil. Gagavuzlar \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla tan\u0131nan Atanas Monof da ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fe sahip oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/strong><\/p>\n

Her\u015fey Yunan i\u015fgaliyle ba\u015flad\u0131<\/strong>
\n Orta Anadolu ve Karaman b\u00f6lgesi T\u00fcrkleri ile Do\u011fu Karadeniz T\u00fcrkleri, daha \u0130slamiyet gelmeden H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7mi\u015f T\u00fcrk boylar\u0131 olarak, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131na kadar varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve benliklerini koruyorlar. Ancak, Yunanl\u0131lar\u0131n Anadolu’yu i\u015fgali, Anadolu’da ya\u015fayan H\u0131ristiyanlar\u0131n sonunu haz\u0131rlayan en \u00f6nemli etkenlerden biri. Emperyalist g\u00fc\u00e7lere ve Yunanistan’a kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131, Anadolu’daki T\u00fcrk k\u00f6kenli ve di\u011fer H\u0131ristiyanlar\u0131n birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tam bir turnusol ka\u011f\u0131d\u0131 i\u015flevi yapt\u0131.<\/strong><\/p>\n

Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Ankara H\u00fck\u00fcmetine ba\u015fvurarak, H\u0131ristiyan Ortodoks olduklar\u0131n\u0131, ancak soylar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden T\u00fcrk olduklar\u0131n\u0131 s\u0131k s\u0131k vurgulayan T\u00fcrk H\u0131ristiyanlar, Fener Rum Patrikli\u011finin etkisini k\u0131rmak i\u00e7in kendilerine ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kilise kurulmas\u0131n\u0131 talep ettiler. 11 Nisan 1921’de Kastamonu Valisi Sami Bey, Ankara’ya g\u00f6nderdi\u011fi telgraf\u0131nda, “Anadolu’da bir T\u00fcrk Ortodokslu\u011funun kurulmas\u0131n\u0131 isteyen Ta\u015fk\u00f6pr\u00fc Rumlar\u0131 dilek\u00e7elerini sundu” ifadesini kullan\u0131yor. Trabzon Ortodoks Cemaatinin Ankara H\u00fck\u00fcmetine telgraf \u00e7ekerek Ankara’da bir T\u00fcrk Ortodoks Patrikhanesinin kurulmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi de Do\u00e7 Dr. Zeki Ar\u0131kan’\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalardan anla\u015f\u0131l\u0131yor. Dr. Sabahattin \u00d6zel, Ma\u00e7ka Rumlar\u0131n\u0131n da benzer bir giri\u015fimde bulunduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: “Anadolu’da tarihen dahi m\u00fcspet oldu\u011fu \u00fczere Rum-Elenik nam\u0131yla hi\u00e7 bir millet yoktur. Mevcut Rumlar yaln\u0131z as\u0131rlarca T\u00fcrk M\u00fcsl\u00fcmanlarla\"\"<\/a> dinsel farkl\u0131l\u0131k ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r.<\/strong><\/p>\n

Fener Rum Patrikhanesine isyan<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrk Ortodoks olduklar\u0131n\u0131 \u0131srarla vurgulayan Kayseri b\u00f6lgesindeki H\u0131ristiyanlar, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131yla birlikte, di\u011fer H\u0131ristiyanlardan olduk\u00e7a farkl\u0131 bir strateji takip ediyor. Sosyolog Dr. Dursun Ayan, 1870’li y\u0131llarda Bulgarlar\u0131n, Rumlarla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktan ve Rumla\u015ft\u0131r\u0131lmaktan korktuklar\u0131 i\u00e7in padi\u015fahtan milli bir kilise kurma izni ald\u0131klar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatarak, “Bulgarlar\u0131n bu kayg\u0131s\u0131n\u0131 Anadolu’daki T\u00fcrk H\u0131ristiyanlar da ta\u015f\u0131yor. Onlar da ayn\u0131 d\u00f6nemde milli bir kilise kurulmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fvuruda bulunuyorlar ama sonu\u00e7 alam\u0131yorlar” diyerek Ortodoks T\u00fcrklerin Rumlarla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lma endi\u015felerinin 1870’li y\u0131llarda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ankara ve \u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesindeki H\u0131ristiyan T\u00fcrklere ise Papa(baba) Eftim liderlik yap\u0131yor. Atat\u00fcrk, Papa Eftim’e her zaman Baba Eftim olarak seslendi\u011fi i\u00e7in, \u00e7o\u011fu zaman ismi Baba Eftim olarak an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Teoman Ergene’nin “\u0130stiklal Harbinde T\u00fcrk Ortodokslar” adl\u0131 eserinde, T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 H\u0131ristiyan Ortodokslardan Baba Eftim’in K\u0131r\u0131kkale’nin Keskin il\u00e7esi Metropoliti oldu\u011funu ve Anadolu’nun \u00e7e\u015fitli yerlerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olan T\u00fcrk Ortodokslarla s\u00fcrekli haberle\u015fti\u011fini belirtiyor. Kayseri Erciyes \u00dcniversitesi’nden Do\u00e7. Dr. Mustafa Ekincikli, “T\u00fcrk Ortodokslar\u0131” adl\u0131 kitab\u0131nda Baba Eftim’in Ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrk Ortodoks Kilisesi’nin kurulmas\u0131 i\u00e7in giri\u015fimlerde bulundu\u011funu dile getiriyor.birlikte ya\u015fayan T\u00fcrk \u00a0Ortodokslard\u0131r.”<\/strong><\/p>\n

Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131n\u0131n hen\u00fcz yeni filizlendi\u011fi d\u00f6nemde T\u00fcrk k\u00f6kenli Ortodoks H\u0131ristiyanlar bu ama\u00e7la, TBMM’den ve Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131’ndan izin alarak Kayseri’de bir kongre toplad\u0131lar.<\/strong><\/p>\n

Kongreye, G\u00fcm\u00fc\u015fhane Episkoposu Yervasyos, Konya Metropoliti Prokobios, Antalya Episkoposu Meletios ile Anadolu ve Trakya’n\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinden gelen 72 temsilci kat\u0131ld\u0131. 21 Eyl\u00fcl 1922’de toplanan kongrede T\u00fcrk H\u0131ristiyanlar T\u00fcrk Ortodoks Patrikli\u011finin kurulmas\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rd\u0131lar. “Milli M\u00fccadelede Kayseri” adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Z\u00fcbeyir Kars, bu toplant\u0131ya Mutasarr\u0131f Muammer Bey, Mevki Kumandan\u0131 ve Kalem Reisi Miralay Abdullah Bey ve sonraki y\u0131llarda TBBM’de Eski\u015fehir Milletvekili olan T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 Ortodoks Umumi Katip Bodrumi \u0130stimad Zihni \u00d6zdamar Efendi’nin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.\"\"<\/a><\/strong><\/p>\n

Yunanistan’\u0131n Bat\u0131 Anadolu’da i\u015fgal faaliyetlerine giri\u015fmesiyle birlikte \u0130stanbul Fener Rum Patrikhanesi, Anadolu’daki t\u00fcm H\u0131ristiyanlar\u0131 Yunanistan lehine faaliyette bulunmaya davet ediyor. Dr. Dursun Ayan, Fener Rum Patrikhanesinin Anadolu’daki H\u0131ristiyanlara yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131n\u0131n ciddiyetini Atat\u00fcrk’\u00fcn Nutku’ndaki \u00f6nemli bir ifade ile a\u00e7\u0131kl\u0131yor: “Atat\u00fcrk Nutuk’ta Mavri Mira’n\u0131n Fener Rum Patrikhanesinde haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Fener Rum Patrikhanesi, Ortodoks ders kitaplar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011finde T\u00fcrk aleyhtar\u0131 d\u00fczenlemelere giderek Milli M\u00fccadele saflar\u0131 olu\u015fmadan Yunanistan’\u0131 desteklemeye karar vermi\u015fti zaten. Rum k\u00f6kenli olmayan di\u011fer kiliselere de bunu kabul ettirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ancak bir k\u0131sm\u0131 bu oyuna gelmedi.”<\/strong><\/p>\n

\u00c7erkez Ethem tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131<\/strong><\/p>\n

Kayseri’deki toplant\u0131da T\u00fcrk H\u0131ristiyan Ortodokslar, Fener Rum Patrikhanesinin bask\u0131lar\u0131na ra\u011fmen Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131nda Milli M\u00fccadele saflar\u0131n\u0131 se\u00e7tiler. T\u00fcrk Ortodokslar\u0131n Anadolu’daki bu hareketi Atat\u00fcrk’\u00fcn takdirine mazhar oldu. Papa Eftim’le tan\u0131\u015fmak isteyen Atat\u00fcrk, 4 Eyl\u00fcl Sivas Kongresinden \u00f6nce Papa Eftim’i Sivas’a davet ederek uzun uzun sohbet etti. Mustafa Kemal ile Papa Eftim’in biraraya gelmesini ise \u00e7ok ilgin\u00e7 bir isim sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131: \u00c7erkez Ethem. Papa Eftim’in o\u011flu ve T\u00fcrk Ortodoks Cemaati Lideri Sel\u00e7uk Erenerol, “Atat\u00fcrk, Anadolu H\u0131ristiyanlar\u0131n\u0131n Kayseri’deki toplant\u0131s\u0131n\u0131 yak\u0131ndan takip ediyor. Babamla tan\u0131\u015fmak isteyince, Akda\u011fmadeni’nden (Yozgat) yak\u0131n kom\u015fumuz \u00c7erkez Ethem bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi sa\u011fl\u0131yor” diyerek anlat\u0131yor bu konuyu.<\/strong><\/p>\n

Kiliseden \u00e7\u0131k\u0131p \u0130stiklal Harbine gittiler\"\"<\/a><\/strong><\/p>\n

Kayseri’deki kongreye kat\u0131lan H\u0131ristiyan T\u00fcrk \u00e7evreleri Milli M\u00fccadelede Atat\u00fcrk ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yan\u0131nda yer al\u0131rlar, gerekli deste\u011fi verirler. T\u00fcrk H\u0131ristiyan Ortodokslar\u0131n \u00f6nderi Baba (Papa) Eftim’e, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131na verdi\u011fi destekten \u00f6t\u00fcr\u00fc bizzat M. Kemal Atat\u00fcrk taraf\u0131ndan \u0130stiklal Madalyas\u0131 verilir. B\u00fcy\u00fck Taarruzdan \u00f6nce Ankara’da ilk toplanan TBMM bah\u00e7esinde, Atat\u00fcrk’\u00fcn de haz\u0131r bulundu\u011fu bir miting s\u0131ras\u0131nda halka seslenen Papa Eftim, \u0130ncil’den bir pasaj okur: “D\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n her\u015feyi var, ancak bizim silah ve cephanemiz yok. Fakat g\u00f6\u011fs\u00fcm\u00fczde iman\u0131m\u0131z var, mutlaka kazanaca\u011f\u0131z. Ya\u015fas\u0131n muzaffer T\u00fcrk Ordusu!” Ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrk Ortodoks Patri\u011fi Sel\u00e7uk Erenerol’un babas\u0131 olan Papa Eftim, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131na verdi\u011fi destekten sonra Atat\u00fcrk’\u00fcn \u015fu s\u00f6zlerine mazhar oldu: “Baba Eftim, bu memlekete bir ordu kadar hizmet etmi\u015ftir.”u g\u00f6r\u00fc\u015fmeyi sa\u011fl\u0131yor” diyerek anlat\u0131yor bu konuyu.<\/strong><\/p>\n

Atat\u00fcrk- Papa Eftim dostlu\u011fu<\/strong><\/p>\n

\u00c7erkez Ethem’in Yozgatl\u0131 oldu\u011funu bilen \u00e7oktur ancak onun T\u00fcrk Ortodokslar\u0131n\u0131n dini lideri Papa Eftim’in hane kom\u015fusu olmas\u0131 ilgin\u00e7 bir tecelli. Fener Rum Patrikhanesinin Yunanistan’\u0131 destekleme konusundaki bask\u0131lar\u0131na ve \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen Papa Eftim ve 72 kilisenin Milli M\u00fccadele saflar\u0131na kat\u0131lmas\u0131n\u0131n Mustafa Kemal’i bir hayli etkiledi\u011fi biliniyor. \u00c7erkez Ethem arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile Papa Eftim ile Sivas’ta tan\u0131\u015fma imkan\u0131 bulan Mustafa Kemal, Sel\u00e7uk Erenerol’a g\u00f6re 1924 y\u0131l\u0131nda Papa Eftim’den Fener Rum Patrikhanesinin ba\u015f\u0131na ge\u00e7mesini istiyor. Cemaatin halen dini lideri g\u00f6revini y\u00fcr\u00fcten Sel\u00e7uk Erenerol, babas\u0131n\u0131n Atat\u00fcrk ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n bu teklifini, “Benden \u00fcst\u00fcn dini ruhbanlar dururken, benim o makam\u0131 doldurmam m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil” diyerek geri \u00e7evirdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Ancak Papa Eftim, Atat\u00fcrk ve arkada\u015flar\u0131na Yunanistan’\u0131n g\u00f6nderece\u011fi patri\u011fin \u00f6zelliklerinin ne olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda 11 maddelik bir rapor veriyor. Papa Eftim’in, patrik i\u00e7in birinci \u015fart olarak Yunanistan’da kral taraftar\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrmesi dikkat \u00e7ekiyor. O d\u00f6nemde Kral taraftar\u0131 din adamlar\u0131n\u0131n Yunan H\u00fck\u00fcmetinden farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip oldu\u011fu biliniyor. Papa Eftim’in, atanacak patri\u011fin Yunan H\u00fck\u00fcmetinin kirli emellerine alet olmamas\u0131 i\u00e7in b\u00f6yle bir istekte bulundu\u011fu tahmin ediliyor. Ancak Atat\u00fcrk’\u00fcn \u0131srar\u0131ndan sonra Papa Eftim, yard\u0131mc\u0131s\u0131 Yakup ile birlikte Fener Rum Patrikhanesine giderek, bir anlamda y\u00f6netime el koyuyor. Ankara H\u00fck\u00fcmeti d\u0131\u015f bask\u0131lara dayanamay\u0131p kendisini geri \u00e7ekinceye kadar orada kal\u0131yor.\"\"<\/a><\/strong><\/p>\n

Lozan’da verilen \u00f6d\u00fcl!<\/strong><\/p>\n

Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131nda dinda\u015flar\u0131n\u0131 de\u011fil de, kendi \u0131rk\u0131ndan olan T\u00fcrkleri destekleyen T\u00fcrk H\u0131ristiyanlar\u0131n\u0131, sava\u015f\u0131n kazan\u0131lmas\u0131ndan sonra b\u00fcy\u00fck ve ac\u0131 bir s\u00fcrpriz bekliyordu. \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc’n\u00fcn T\u00fcrk delegasyonuna ba\u015fkanl\u0131k etti\u011fi Lozan g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda 30 Ocak 1923 tarihinde var\u0131lan anla\u015fmayla, Anadolu’daki H\u0131ristiyan Ortodokslar\u0131n, \u0131rk\u0131na ve ki\u015fisel isteklerine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 de\u011fi\u015fime tabi tutularak Yunanistan’a g\u00f6nderilmesine karar verildi. M\u00fcbadeleye tabi tutulan insan say\u0131s\u0131 konusunda abartma olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Dr. Dursun Ayan, “M\u00fcbadeleye tabi tutulan n\u00fcfusun k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6sterilmesi her iki \u00fclkenin de i\u015fine geliyordu. Bu insanl\u0131k dram\u0131nda T\u00fcrkiye kendi y\u00fcre\u011fine su serperken Yunanistan kendi demografyas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu konuda tart\u0131\u015fma bile yapmad\u0131. Rakam\u0131n fazla olma ihtimal\u0131 elbette var” diyor. Do\u011fan Avc\u0131o\u011flu, “T\u00fcrkler’in Tarihi” adl\u0131 eserinde Karamanl\u0131lar\u0131n de\u011fi\u015fime tabi tutulmas\u0131n\u0131n tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k bir konu oldu\u011funu ve m\u00fcbadelenin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda da bu tart\u0131\u015fman\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Bernard Lewis’ye g\u00f6re, 1924 ve 1930 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki de\u011fi\u015fimin, T\u00fcrk-Grek de\u011fi\u015fimi de\u011fil, Grek Ortodoks-Osmanl\u0131 \u0130slam de\u011fi\u015fimi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor: “Bu de\u011fi\u015fim Anadolu Ortodokslar\u0131 i\u00e7in vatana kavu\u015fma de\u011fil, gurbete s\u00fcrg\u00fcnd\u00fcr.”<\/strong><\/p>\n

Kayseri, Karaman, Trabzon, Sivas, Konya, Yozgat ve Ankara’da toplanan H\u0131ristiyan T\u00fcrkler trenlerle Yunanistan’a g\u00f6nderiliyorlar. Y\u00fcrek paralayan sahneler ya\u015fan\u0131yor; “Biz sizdeniz, g\u00f6ndermeyin” yalvarmalar\u0131, Lozan Anla\u015fmas\u0131n\u0131n kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Ankara’ya kadar ula\u015fm\u0131yor bile. \u0130\u00e7lerinden sadece bir aileye \u00f6zel bir ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131n\u0131yor. Bir tek Baba Eftim ve ailesi (Erenerollar) bu zorunlu g\u00f6\u00e7ten muaf tutuluyor. Atat\u00fcrk’\u00fcn iste\u011fi ile o d\u00f6nemde TBMM’den \u015fu \u00f6zel kanun \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor: “3 A\u011fustos 1924 tarihli Papa Eftim teskeresi. Papa Eftim efendinin harekat-\u0131 milliyenin gidi\u015fat\u0131ndan beri T\u00fcrkiye davas\u0131yla alakadar g\u00f6r\u00fclmesi ve Patrikhane ile aras\u0131ndaki vaziyet nazar\u0131 itibara al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 takdirde efrad-\u0131 ailesinin m\u00fcbadeleye tabi olmas\u0131 d\u00fc\u00e7ar-\u0131 felaket olaca\u011f\u0131 muhakkak bulundu\u011fundan bir karar ittihaz\u0131 talebini havi Dahiliyet Vekale-i Celilesinin 2.8.1340 tarih ve Emniyet-i Umumiye M\u00fcd\u00fcriyeti’nin 3798 nolu teskeresi \u00fczerine mumaileyh Papa Eftim ve ailesinin \u0130stanbul’da yerle\u015fmesine m\u00fcsaade itas\u0131 icra vekilleri heyetinin 3.8. 1340 tarihli ictimas\u0131nda karargir olmu\u015ftur.”<\/strong><\/p>\n

Ancak Baba Eftim’in kendi \u0131rkda\u015f ve dinda\u015flar\u0131n\u0131n g\u00f6nderilmesine neden tepkisiz kald\u0131\u011f\u0131 da tam olarak bilinmiyor. Zaten bir s\u00fcre sonra Anadolu’da H\u0131ristiyan T\u00fcrk az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 kalmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Anadolu T\u00fcrk Ortodoks Patrikli\u011fi Kayseri’den \u0130stanbul’a ta\u015f\u0131nmak zorunda kal\u0131yor.<\/strong><\/p>\n

Atat\u00fcrk’\u00fcn \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fc<\/strong><\/p>\n

“Hamdullah Suphi Tanr\u0131\u00f6ver’in An\u0131lar\u0131”nda ismi ge\u00e7en Mahmut R. K\u00f6semihal, H\u0131ristiyan T\u00fcrklerin zorunlu g\u00f6\u00e7\u00fcne ili\u015fkin, “Biz Anadolu’nun bir miktar H\u0131ristiyan T\u00fcrk’\u00fc ile H\u0131ristiyan Elen’ini ay\u0131ran farklar\u0131 incelemeye vakit bulamadan, m\u00fcbadele, bir miktar T\u00fcrk unsurunu Yunanistan’a g\u00f6\u00e7t\u00fcrd\u00fc..” de\u011ferlendirmesinde bulunuyor. Hamdullah Suphi’nin an\u0131lar\u0131nda Celal Bayar’la aralar\u0131nda ge\u00e7en bir diyalog bu konuda Atat\u00fcrk’\u00fcn \u00fczg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koyuyor: Celal Bayar bir g\u00fcn Hamdullah Suphi’ye, “Bilir misin Hamdullah, Atat\u00fcrk’\u00fcn son y\u0131llarda en b\u00fcy\u00fck \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fc ne idi?” diye sorar. Hamdullah Suphi bilmedi\u011fini s\u00f6yleyince, cevab\u0131 kendisi verir: “Anadolu’dan binlerce H\u0131ristiyan T\u00fcrk’\u00fc g\u00f6ndermi\u015f olmas\u0131yd\u0131. Pa\u015fam yapmay\u0131n, yollamay\u0131n, bunlar \u00f6zbe\u00f6z T\u00fcrkt\u00fcr dedim. Kendisine kitaplar g\u00f6nderdim, fakat dinlemedi.” Yunanistan’a g\u00f6nderilen T\u00fcrk H\u0131ristiyanlar T\u00fcrkiye’de Rum olarak adland\u0131r\u0131l\u0131p m\u00fcbadeleye tabi tutulurken, Yunanistan’da da “Turko Sporos-T\u00fcrk tohumu” diye a\u015fa\u011f\u0131lanarak Yunanl\u0131 olarak kabul edilmediler. Gittikleri Bat\u0131 Trakya’da, biraz da Anadolu’yu hat\u0131rlamak i\u00e7in olsa gerek, “Karaman” ad\u0131n\u0131 verdikleri bir yerle\u015fim birimi kurdular. Yunanistan’da Bat\u0131 Trakya T\u00fcrklerinden daha fazla horlanan ve ayr\u0131ma tabi tutulan T\u00fcrk Ortodoks H\u0131ristiyanlar\u0131n bir \u00e7o\u011funun daha sonra Avrupa’n\u0131n \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerine da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Bilinen bir ger\u00e7ek var ki, m\u00fcbadele sonucu Yunanistan’a g\u00f6nderilen T\u00fcrk H\u0131ristiyanlar, bu \u00fclkede de art\u0131k yok denecek kadar az.<\/strong><\/p>\n

T\u00dcRK ORTODOKS PATR\u0130KL\u0130\u011e\u0130 1921 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k M\u00fccadelesini destekleyen Pavlos Karahisarithis taraf\u0131ndan Kayser\u0131’de kurulmu\u015ftur. Karahisarithis, Ankara Vilayetinin, Yozgat Sanca\u011f\u0131n\u0131na ba\u011fl\u0131 Akda\u011fmadeni kasabas\u0131nda do\u011fmu\u015ftur.<\/strong><\/p>\n

1924 y\u0131l\u0131nda Karahisarithis ayinleri y\u00f6netmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve ad\u0131n\u0131 daha sonra Zeki Erenerol olarak de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Karahisarithis ailesi T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan n\u00fcfus m\u00fcbadelelerinden muaf tutulmu\u015ftur<\/strong><\/p>\n

Papa Eftim I (1923-1962) – Pavlos Karahisarithis, daha sonra Zeki Erenerol ismini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n

Papa Eftim II (1962-1991) – Turgut Erenerol,<\/strong><\/p>\n

Papa Eftim III (1991-2002) – Sel\u00e7uk Erenerol,<\/strong><\/p>\n

Papa Eftim IV (2002- ) – Pa\u015fa \u00dcmit Erenerol, bug\u00fcn hala g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/strong><\/p>\n

\u00a0T\u00fcrk Ortodoks Patrikhanesi bug\u00fcn Ali Pa\u015fa De\u011firmeni Sk. Beyo\u011flu\/\u0130stanbul’da varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uzun zamandan beri kafam\u0131 kurcalayan bir konu var. T\u00fcrklerin tarihini inceledi\u011fimizde Bir \u00e7ok T\u00fcrk boyunun Hiristiyanl\u0131k Dinini se\u00e7tiklerini biliriz. Hunlular, G\u00f6ko\u011fuzlar, Karamalar, Pe\u00e7enekler, K\u0131rmanlar, Avarlar Bugarlr\u00a0 vb.
\nAnadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f T\u00fcrk boylar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan \u00f6nce Hiristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7tikleri halde T\u00fcrk olarak ya\u015famaya devam etmi\u015flerdir.
\nBu 1924 M\u00fcbadelesinin bir cilvesi nas\u0131l ki, M\u00fcbadele ile T\u00fcrklerin yan\u0131nda Arnavutlar, Makedonlar, Giritli Yunan […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[14],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1388"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1388"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1388\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1932,"href":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1388\/revisions\/1932"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gazetealmanci.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}